Home    O projekcie    Kontakt   

Adam Budak o wystawie

Galicja narodziła się z mitu i z mitu podniesie się znowu.

Luiza Bialasiewicz,
„Inna Europa: Wspominając Galicję habsburską”

 

W  tym to czasie zauważyliśmy u ojca po raz pierwszy namiętne zainteresowanie dla zwierząt. Była to początkowo namiętność myśliwego i artysty zarazem, była może także głębsza, zoologiczna sympatia kreatury dla pokrewnych, a  tak odmiennych form życia, eksperymentowanie w nie wypróbowanych rejestrach bytu. Dopiero w późniejszej fazie wzięła sprawa ten niesamowity, zaplątany, głęboko grzeszny i przeciwny naturze obrót, którego lepiej nie wywlekać na światło dzienne. Zaczęło się to od wylęgania jaj ptasich.

Bruno Schulz, „Ptaki”


Świat wkracza w język jako w dialektyczy związek pomiędzy działaniem, pomiędzy ludzkimi czynami; wyłania się z mitu jako harmonijny pokaz esencji.

Roland Barthes, „Mitologie”

 


Jako rozdział otwierający rozpisaną na pięć głosów kuratorskich narrację wystawową „Galicja. Topografie mitu” wystawa „Pasja ornitologa. Tworzenie mitu” nakreśla mechanizm elementarnej matrycy produkcji tożsamości, w której mit jest rozumiany, jako „forma mowy”, semiologiczny schemat, metajęzyk umożliwiający negocjacje granicznych przestrzeni rzeczywistości, historii i  fikcji w  podróży przez krainy fantazji, pożądania i  fantasmagorii. Wystawa koncentruje się na procesie tworzenia mitu postrzeganym jako generator jedności, porządku i  istoty i analizowanym w  społeczno-politycznym, kulturowym i geograficznym kontekście Galicji – wymyślonego obszaru byłej monarchii austro-węgierskiej, „niezrealizowanego” projektu, którego przestrzenna wyobraźnia oscylowała przez stulecia pomiędzy polsko-ukraińskimi liniami granicznymi „w  cieniu mocarstwa”. „Pasja ornitologa” to portret mitycznej konstrukcji Galicji, jej statusu „bycia poza historią” jako zagubionej „prywatnej ojczyzny”. Jako proces odczytywania mentalnej mapy to także próba ponownego odwiedzenia typowego dla Galicji dyskursu nostalgii, mająca na celu krytyczne rozpatrzenie niestabilnej geografii tego wielokulturowego i  etnicznie zróżnicowanego regionu, a  także jego kłopotliwego poczucia przynależności i uniwersalnych standardów.

 

Symboliczne rytuały „narodzin”, „początku” i  „wejścia” kształtują dramaturgię tej wystawy, która w dużym stopniu jest zainspirowana twórczością polsko-żydowskiego pisarza i artysty, Brunona Schulza (1892–1942), a w szczególności jego literackim debiutem, krótkim opowiadaniem „Ptaki” (1933). Zawiera ono wszystkie najistotniejsze aspekty Schulzowego zmitologizowanego uniwersum: pamięć niewinności i subwersji z okresu dzieciństwa, sny o  niedojrzałości, a  także dramat zawiedzionego autorytetu, opuszczenia i braku. Główna postać świata Schulza – Ojciec – to polimorficzna i ekscentryczna tożsamość: hybryda tradycji, kultur i mitologii, mistyczne medium zdolne do komunikowania się z ptakami, będącymi jego prawdziwą obsesją, których język jest stałym motywem judaistycznej mitologii, językiem mitu i niedojrzałości. To, co mityczne, i to, co rzeczywiste, a także, to, co należy do codzienności, i to, co metafizyczne, buduje oniryczny wszechświat Schulza i jego chronotop, postrzegany jako metafora zagubionych wielkich narracji i symbolizujący toposy Galicji jako „ostatniej Europy”.

Podczas gdy wystawa penetruje tajemnicze poddasze Ojca – laboratorium ornitologa przypominające Arkę Noego – gdzie zbierane są ptasie jajka i gdzie odbywa sie metamorfoza – artyści zaproszeni do tej wystawy aktywnie angażują się w analizowanie mechanizmów tworzenia mitu i  inicjacji, nawiązując do żywej tradycji Galicji i odsłaniając to, co konstytuuje jej postkolonialną kondycję: heterogeniczność i fragmentację, niepełność i graniczny status, samowyobcowanie i swojskość. „Pasja ornitologa. Tworzenie mitu” to akt równoważenia burzliwej historii: pomiędzy wyzwoleniem i  zniewoleniem. Wystawa artykułuje historyczny podmiot, rozpaczliwie ćwiczący swoją zagubioną umiejętność linearnej opowieści.

 

 
 
 



FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA MAŁOPOLSKI.

Cykl GALICJA. TOPOGRAFIE MITU realizowany w ramach projektu pn.
„Sztuka współczesna narodów dawnej monarchii austrowęgierskiej”. Projekt jest współfinansowany
przez Unię Europejską? w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.