Home    O projekcie    Kontakt   

Danna Heller o wystawie

Nie jest tajemnicą, że kiedy słowo „Galicja” szeptane jest do naszego ucha, wywołuje ono mieszane uczucia. Z  jednej strony termin ten przywołuje atmosferę poczucia otwartości, wielokulturowość i brak nacjonalizmu w czasach cesarstwa austro-węgierskiego, wzbudza poczucie tęsknoty za naiwnie wyobrażoną przestrzenią, która już nie istnieje. Z drugiej jednak strony w dawnej Galicji szczególnie wyraźne są ślady traumatycznego okresu II wojny światowej, jej katastrofalnych skutków dla Żydów i innych społeczności, które wyeliminowano z  tego regionu. Ze względu na to, że jestem półpolską (półjemeńską), żydowską kuratorką z Izraela (która dorastała w Teksasie), wystawę tę umieściłam na kilku poziomach reprezentowanych przez prace kilkunastu międzynarodowych artystów. Odnoszą się oni do Galicji i jej „rodzica”, cesarstwa austro-węgierskiego, w relacjach wahających się między fantazją, szaleństwem a sferami fantazmatycznych zmysłów.

 

Wspomnianą wyżej wielką niejednoznaczność pojęcia Galicji wzmacniają artyści biorący udział w wystawie i ich uzupełniające się postawy wobec tego kontekstu: są tu twórcy mieszkający obecnie w tym regionie (Węgry, Polska, Austria), ludzie pochodzący z tych okolic (Czechy lub osoby mieszkające w Izraelu) lub artyści, którzy nie czują żadnych narodowych powiązań, lecz ich prace wprowadzają świeże spojrzenie na wspólne problemy tożsamości i mitu.

 

Królowe, Królowie, chłopi, społeczności chasydzkie, Rusini, Romowie, folklor – wszystko to jest częścią krajobrazu zwanego Galicją, w  swojej niezwykłości tworząc przestrzeń wyobrażonych wzajemnych relacji. Wystawa ta zamierza poruszyć owe kwestie, przedstawiając monarchię habsburską i jej „obce” dziecko, Galicję – z żydowskiego, węgierskiego, austriackiego czy zupełnie innego punktu widzenia.

 

Gdy dostałam zaproszenie, aby przygotować tę wystawę, kontakty artystyczne między Polską a Izraelem przeszły w fazę odnowionego dialogu, wzmocnionego Ruchem Odrodzenia Żydowskiego w  Polsce – fikcyjnym ruchem, mającym na celu sprowadzenie Żydów z  powrotem do Polski, wyrażającym się bajkową strukturą i  monarszą estetyką. Pamiętając o  tych wydarzeniach i  będąc izraelską kuratorką, zastanawiam się, jakie znaczenie mogłoby mieć obecnie wejście do Polski i pokazanie wystawy w miejscu pełnym przeciwstawnych punktów widzenia – groza/fantazja, trauma/tęsknota. Czy nie byłoby szaleństwem sprowadzenie tu Żydów na powrót?

 

Zamiast odnowy i „fałszywego” odrodzenia Żydów w Polsce, zamiast radzenia sobie z  traumą/posttraumą i  tym, jak chcemy ją naprawić, chciałabym przesunąć dyskurs w  kierunku wyobraźni, fantazji i szaleństwa. „Pojawienie się szaleństwa jest niezależne od czasu i miejsca; jest wieczne i uniwersalne, choć zwyczaje i  wierzenia konkretnego czasu i  miejsca determinują formy, jakie przybierze. Jest niezależne od rodzaju rządów: monarchia, oligarchia czy demokracja wytwarzają je w  takim samym stopniu. Nie jest także właściwe żadnej narodowości ani klasie” [Barbara W. Tuchman, The March of Folly. From Troy to Vietnam, Cox & Wyman Ltd, Great Britain, Berkshire 1984 (tłum. własne)].

 

Jeśli weźmiemy cesarstwo austro-węgierskie za punkt wyjścia, inspiracją może się okazać przywołanie takich pojęć, jak monarcha, etykieta majestatu, królestwo, którego już nie ma, a także poczucie tęsknoty i utraty cesarstwa jako pewnej całości, „ziemi ojczystej”. Idąc dalej, może nią być idea Galicji jako pewnego rodzaju dziecka obcego swojemu rodzicowi, Monarsze, gdzie relacja intymności, zależności i patronatu powstała w kontakcie z  wielką siłą polityczną – lecz związek ten zakończył się nagle ze względu na okoliczności historyczne. Pytania o  powstanie i  upadek imperiów, dziedzictwo i  wydarzenia historyczne kierują mnie następnie ku rozważeniu kwestii szaleństw towarzyszących temu, co się wydarzyło i  co nadal się wydarza, nawet jeśli ma to miejsce tylko w wyobraźni – artystycznie, kulturowo, społecznie i politycznie.

 

Wystawa Galicja, mon amour to wachlarz działań i prac, które pojawiły się w wyniku analizy „mitycznych” wymiarów tego regionu. Wystawa próbuje również analizować zespół zjawisk, które doprowadziły do pojawienia się w  Nowym Sączu międzynarodowego, „importowanego” projektu oraz bada, w jaki sposób miasto odnosi się do siebie samego oraz własnej przeszłości jako elementu struktury tego historycznego już regionu. Owa próba dokonuje się również przez teksty, wiersze i  eseje publikowane w katalogu – każdy z nich dodaje coś nowego do mozaiki wielu współczesnych punktów widzenia mitu Galicji i  cesarstwa austro-węgierskiego.

 

Miejmy nadzieję, że ironia, absurd, humor i szaleństwo stanowią kategorie, dzięki którym uda się nadać refleksji o legendzie Galicji nowy kierunek. Może się wydawać, że takie podejście kłóci się z  historią tego regionu i  katastrofami, które wydarzyły się tutaj w  XX wieku. Nie chodzi jednak o  przekreślenie tej perspektywy, lecz dokonanie przesunięcia w  dyskursie dotyczącym Polaków, Żydów, Romów, Łemków oraz innych mniejszości zamieszkujących region. W  związku z  tym, że jestem kuratorką pochodzącą z Izraela, ta wystawa może być postrzegana jako glossa na temat typowych, zachodnich odczytań relacji między Żydami a Polakami oraz jako próba stworzenia nowych, ironicznych ścieżek, którymi udaje się podążać myśli. Jest próbą zbudowania z  wyobrażeń o dawnej Galicji pewnego rodzaju sceny teatralnej, na deskach której rozwiną się jak najbardziej współczesne działania i relacje.

 

 

Danna Heller (1975) – niezależna kuratorka. urodziła się w Izraelu, jednak aż do 1993 roku dorastała w Teksasie. obecnie mieszka w Tel Awiwie–Jaffie. Ukończyła historię sztuki, literaturę francuską oraz studia kuratorskie na uniwersytecie w Tel Awiwie. Jest autorką interdyscyplinarnych wystaw poruszających się w obszarze współczesnej sztuki, kultury i historii, organizuje wydarzenia wideo i performance w Izraelu i za granicą. Jednym z projektów, który zorganizowała ostatnio, był coroczny kongres IKT (Międzynarodowe Stowarzyszenie Kuratorów Sztuki Współczesnej). Będąc izraelską kuratorką jest również zaangażowana w  problematykę działań artystycznych i  kulturalnych w  regionach wrażliwych politycznie.

 

 
 
 



FUNDUSZE EUROPEJSKIE DLA MAŁOPOLSKI.

Cykl GALICJA. TOPOGRAFIE MITU realizowany w ramach projektu pn.
„Sztuka współczesna narodów dawnej monarchii austrowęgierskiej”. Projekt jest współfinansowany
przez Unię Europejską? w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013.